W polskim kościele katolickim dominuje zaściankowy i stereotypowy obraz kobiety. Tymczasem w kanonach KKK rzecz ma się zgoła inaczej. Z okazji święta katoliczek, tj. katolickiego święta kobieta - amatorska homilia świecka.
Kobieto - przynieś, posprzątaj, zrób to i tamto!Wg ostatniego sondażu CBOS-u (za Wyborczą) coraz mniej kobiet uczęszcza do kościoła. Nie oznacza to, że mężczyźni bardziej są bogobojni od kobiet. Wręcz przeciwnie, mężczyźni nie są tak gorliwi w modlitwie i w aktywnym życiu religijnym, jak kobiety.
Jednym z wielu głównych przyczyn tego odchodzenia kobiet od przynajmniej aktywniejszego na bardziej pasywne życie religijne jest przedmiotowe traktowanie kobiet w stylu "przynieś, posprzątaj, pozamiataj, ugotuj". Wielu kapłanów, w tym także wysokich rangą hierarchów, rokrocznie stawia za wzór katoliczkom obraz Marii Dziewicy lub Marii Matki. Nie widzi przy tym nic zdrożnego ani sprzecznego z równością płci, jako podstawą demokratycznego państwa prawa.
Tymczasem, co innego czyta się w Katechizmie Kościoła Katolickiego (skrót: KKK) w relacji do tego, co się słyszy z przysłowiowej ambony.
Relacja między mężczyzną a kobietą uzależniona jest od pojęcia człowieka i duszy. Dla przypomnienia (polecam lekturę szczegółową KKK) człowiek, jako jedyne stworzenie żywe, jest chciane przez Boga dla Niego samego, a ponadto stanowi jedność ciała i duszy.
O mężczyźnie i kobiecie mówią przepisy zawarte w art. 1 paragrafie 6 (pt. "Człowiek"), punkt III. Cztery przepisy (369, 371, 372 i 373) są chyba najistotniejszymi dla katolików, które mówią o równości i godności w równym stopniu zarówno mężczyzny, jak i kobiety*.
Zarówno mężczyźni, jak i kobiety, odzwierciedlają mądrość i dobroć Boga369 Mężczyzna i kobieta są stworzeni, to znaczy chciani przez Boga, z jednej strony w doskonałej równości jako osoby ludzkie, a z drugiej strony, w ich byciu mężczyzną i kobietą. "Bycie mężczyzną", "bycie kobietą" jest rzeczywistością dobrą i chcianą przez Boga: mężczyzna i kobieta mają nieutracalną godność, która pochodzi wprost od Boga, ich Stwórcy. Mężczyzna i kobieta mają taką samą godność, zostali stworzeni "na obraz Boga". W swoim "byciu mężczyzną" i "byciu kobietą" odzwierciedlają oni mądrość i dobroć Stwórcy.Często żartuje się, że kobieta powstała z żebra mężczyzny, a więc jest czymś innym i nierównym w stosunku do mężczyzny, jemu będąc poddaną, albo że jako istota młodsza (w ewolucji) jest inteligentniejsza i bardziej rozwinięta od człowieka. Dominuje przekonanie, że człowiek dzieli się na dwa odrębne pod-gatunki: mężczyznę i kobietę. Tymczasem mężczyzna i kobieta są tak samo dobrzy, są takimi samymi osobami ludzkimi o tej samej godności. Człowiek jest albo mężczyzną, albo kobietą i niezależnie od swojej płci odzwierciedla mądrość i dobroć Boga.
Obydwoje stanowią wspólnotę, a nie dyktaturę.371 Mężczyzna i kobieta, stworzeni razem, są chciani przez Boga jako jedno dla drugiego. Słowo Boże pozwala nam zrozumieć tę prawdę w różnych fragmentach tekstu świętego. "Nie jest dobrze, żeby mężczyzna był sam; uczynię mu zatem odpowiednią dla niego pomoc" (Rdz 2, 18). Żadne ze zwierząt nie może być tym "partnerem" mężczyzny. Kobieta, którą Bóg "kształtuje" z żebra wyjętego z ciała mężczyzny i którą przyprowadza do mężczyzny, wywołuje u niego okrzyk podziwu, miłości i jedności: "Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała!" (Rdz 2, 23). Mężczyzna odkrywa kobietę jako inne "ja" tego samego człowieczeństwa.W ustępie 371 mamy przepiękny wyraz komplementarności i jedności kobiety i mężczyzny. Człowiek jest jak jabłko przecięte na pół. Zakochani często porównują siebie do odnalezionych w tym świecie dwóch połówek jabłka - alegorii najwspanialszego smakołyku, jaki można posmakować. Jedna połówka nie jest nic warta bez drugiej. Mają sobie pomagać, być dla siebie tak mężczyzna dla kobiety, jak i kobieta dla mężczyzny, bo nie jest dobrze, jeśli człowiek jest sam. Nie jak palec. Palec zawsze jest w towarzystwie innych palców (chyba, że się obetnie 19 pozostałych). Partnerstwo kobiety nie polega na poddaństwie, służalczości, zmuszaniu do określonych ról "Marii Dziewicy" czy "Marii Matki", czy tak w Polsce popularnej "Matki Sybiraczki". Kobieta nie ma być obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej z jej całym chłodem i pompatycznością.
Ponadto wyrażono tutaj również coś innego. Zachwyt, wyrażony w zdziwieniu, mężczyzny nad kobietą. Ile poezji powstało na cześć kobiety, ile kwiatów i pocałunków posyłano, ile sonetów i pieśni ułożono w ciągu stuleci dla kobiet?
Mimo że mężczyzna i kobieta to jak dwie połówki jabłka, to są jednak inni. Są innym "ja". Do kroćset, kobieta wygląda inaczej niż mężczyzna, czyż nie? Jest delikatniejsza, zgrabniejsza, słabsza, piękniejsza...
Jedno dla drugiego - wspólnota dwojga.372 Mężczyzna i kobieta są stworzeni "jedno dla drugiego": Bóg nie stworzył ich "jako części" i "niekompletnych". Bóg stworzył ich do wspólnoty osób, w której jedno może być "pomocą" dla drugiego, ponieważ są równocześnie równi jako osoby ("kość z moich kości...") i uzupełniają się jako mężczyzna i kobieta. Bóg łączy ich w małżeństwie w taki sposób, że stając się "jednym ciałem" (Rdz 2, 24), mogą przekazywać życie ludzkie: "Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię" (Rdz 1, 28). Przekazując swojemu potomstwu życie ludzkie, mężczyzna i kobieta jako małżonkowie i rodzice współdziałają w wyjątkowy sposób z dziełem Stwórcy.Nie ma dyktatury, jest za to wspólnota. Dominuje u nas pogląd, że taką komórką społeczną jest rodzina. Nie do końca jest to prawda. Podstawową komórką społeczną przed rodziną jest wspólnota mężczyzny i kobiety. Dopiero później ta wspólnota dwojga osób staje się rodziną, kiedy pojawiają się dzieci.
Oczywiście, zaraz pojawi się larum, że bezdzietne małżeństwo czy związek partnerski też stanowi rodzinę, ale tutaj rodzina (w sensie tej najbliższej, bez uwzględniania dalszych, tu: ciotek, wujków, kuzynów wszelkiej maści) rozumiana jest jako wspólnota mężczyzny i kobiety oraz ich dzieci.
Nie jest też tak, jak chciałby Weininger (kiedyś pisałem w inspiracji do niego), że mężczyzna i kobieta są jakimiś "częściami" większej złożoności i bez siebie są niekompletni. Zarówno on, jak i ona, są kompletni w Bogu, są jego obrazem i "chcianymi" (tj. "stworzonymi") przez Niego dla Niego samego. Ani mężczyzna, ani kobieta nie są więcej warci jeden od drugiego dla Boga. Dla Boga oboje są równie ważni.
Kobieta i mężczyzna są Namiestnikami Boga na ziemi.373 W zamyśle Bożym mężczyzna i kobieta są powołani do czynienia sobie ziemi "poddaną" (Rdz 1, 28) jako "zarządcy" Boży. To władanie nie może być samowolnym i niszczącym panowaniem. Mężczyzna i kobieta, stworzeni na obraz Stwórcy, który miłuje "wszystkie stworzenia" (Mdr 11, 24), są powołani, by uczestniczyć w Opatrzności Bożej w stosunku do innych stworzeń. Z tego wynika ich odpowiedzialność za świat powierzony im przez Boga.Jeszcze kilka stuleci temu dominował pogląd skrajnie patriarchalny, w którym mężczyzna był obrazem Boga i Jego namiestnikiem, natomiast kobieta co najwyżej była postawiona na obraz mężczyzny i namiestnikiem mężczyzny. Namiestnik zarządza w imieniu swojego władcy dominium tegoż władcy i jest odpowiedzialny przed swoim suwerenem. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety są odpowiedzialni (/odpowiedzialne) za ziemię, na którą żyją. To się powoli realizuje, co widzimy w wielu krajach światach, gdzie do władzy politycznej (a nawet często najwyższych urzędów państwowych) dochodzą nie tylko sami mężczyźni, ale także kobiety.
*Całość tekstu stanowi moją swobodną interpretację KKK.Nadal w Polsce mamy Maryje Obrazu Częstochowskiego, a nie zwykłe Marie.Wisienką na torcie jest powszechne u nas stosowanie archaicznego imienia Maryi, podczas gdy katolicy z innych krajów używają imienia współczesnego - Marii (ang. Mary, niem. Marie, fr. Marie - inna wymowa). Czy to jest godny pochwały ewenement kultury ludowej i tradycji? Być może, ale dla mnie jest symptomem zaściankowego i stereotypowego, z mroków przeszłości, podejścia do roli kobiety w społeczeństwie polskim. Nie dziwi mnie, że film w reżyserii Catherine Hardwicke (USA 2006) pt. "Boże Narodzenie" nie zyskał powszechnej uwagi w Polsce. Myślę, że w Polsce wciąż chce się widzieć pompatyczną, zimną, złowrogą Matkę Boską jako figurę niedostępnej postaci, aniżeli postrzegać Ją, jako zwykłą młodą kobietę.
Kobieta ma być w końcu Maryją - matką, Maryją - dziewicą, a nie prostą, niczym się nie wyróżniającą dziewczyną Marią, mimo że stosunek Kościoła na świecie do kobiety przestawił się już kilkadziesiąt lat temu z Maryi na Marię.
Katarzyna Wiśniewska, "Kobiety wychodzą z kościoła", w: http://wyborcza.pl, 13 sierpnia 2011, aktualizacja 12 sierpnia 2011 11:28, stan na: 14 sierpnia 2011 12:19.
"Katechizm Kościoła Katolickiego", w: Jan Paweł II, "Fidei Depositum", Watykan 1992.
Cytaty kanonów pochodzą ze strony http://www.opoka.org.pl, stan na: 14 sierpnia 2011 12:34.Caterpillar, 14 sierpnia 2011